किं तद् ब्रह्म येन सर्वं जगदिदं सञ्चााल्यते ?

उत्तरम् / समाधानम्
अन्नं वै ब्रह्म इति ।
Ch 8 · अन्नाद् आनन्दं प्रति
किं तद् ब्रह्म येन सर्वं जगदिदं सञ्चााल्यते ?

अन्नं वै ब्रह्म इति ।
त्वया किं ज्ातम् ?

त्वया सम्यग् अवबुद्धम् ।
वरुणः कथम् अननं ब्रह्मरूपेण ज्ातम् ?

तसमात् (अननं) सर्वौषधम् इति उच्यते ।
तपसा त्वया किं ज्ातम् ?

त्वया सम्यग् अवबुद्धम् ।
कथं प्राणो ब्रह्म इति ज्ातम् ?

तसमात् प्ाणो वै ब्रह्म इति विज्ातम् ।
त्वया तपसा किं ज्ञातम् ?

मया तपसा मनो वै ब्रह्म इति ज्ञातम् ।
कथं मनो वै ब्रह्म इति ?

अतो मनो वै ब्रह्म इति ।
तपसा किम् अनुभूतम् ?

मया तपसा सूक्मज्ानेन च इदं ज्ातं यद् विज्ञानंनं वै ब्रह्म इति ।
किं नाम विज्ानम् ?

बुद्धितत्वमेव विज्ानम् ।
कथं विज्ानं (बुद्धितत्वम्) ब्रह्म इति विज्ातम् ?

अत एव विज्ञानंनं वै ब्रह्म इति ।
तपसा त्वया किं विज्ातम् ?

अत्यनतं सूक्ष्मचिनतनेन तपसा च मया एवम् अवबुद्धम् आनन्दो्दो वै ब्रह्म इति ।
कथम् आनन्दो्दो वै ब्रह्म इति ?

तसमात् आनन्दो्दो वै ब्रह्म इति ।
98 शारदा क±ा ९ शबद: अर्थ: हिन्दी्दी English मातृभाषया अर्थंं लिखत अनवेष्टव्यम् (अनु + √इष् + तव्यत्, नपुं.प्र.ए.व.) अनुसन्धेयम् खोज करनी चाहिए Explore अवबुद्धम् (अव + √बुध् + क्तत, नपुं.प्र.ए.व.) ज्ातम् समझा गया Understood उदीरितम् (उद् + √ईर् + क्तत, नपुं.प्र.ए.व.) उक्ततम् / प्रकटितम् कहा गया Spoken कामः (पुं.प्र.ए.व.) इच्छा इच्छा Desire कुर्वीत (√कृ, विधिलिङ्, आ.प्र.पु.ए.व.) कुर्यात् करना चाहिए Should do धृति: (स्त्रीत्री.प्र.ए.व.) धैर्यम् धैर्य Courage धीः (स्त्रीत्री.प्र.ए.व.) बुद्धिःः बुद्धि Intelligence निष्क्रान्तः (निस् + √क्रम् + क्तिन्, स्त्रीत्री.प्र.ए.व.) बहिर्निर्गमनम् बाहर जाना Going out परिहर्तव्यम् (परि + √हृ + तव्यत्, नपुं.ए.व.) त्यक्ततव्यम् त्यााग करना चाहिए To be discarded प्रकटितम् (प्र + √कटट् + क्तत, नपुं.प्र.ए.व.) प्रकाशितम् प्रकट

प्रदत्तनिर्देशानुसारं पाठस्य मूलपदानि प्रयुज्य क्रमबद्धं पूर्णं च उत्तरं लिखनीयम्।
(क) भृगो: जिज्ासा कस्मिन् विषये आसीत् ?

ब्रह्मविषये मयि काचिद् जिज्ासा वर्तते ।
(ख) भृगुणा ब्रह्मज्ानाय किम् आचरितम् ?

(एकदा ब्रह्मज्ानाय तत्पर: वरुणसय पपुत्र: भृगु: सविनयं पितरं प्रति गतवा निवेदयति) भृगुः अयि भो: पितः !
(ग) भृगु: प्रथमं तपसा ब्रह्मरूपेण किं ज्ातवान् ?

भवान् तपसा प्राणतत्वस्य महत्वं ज्ातवान् ।
(घ) मनस: के जायन्ते ?

(घ) ......................... एव इमानि भूतानि जायन्ते ।
(ङ) प्राणिन: कसमात् जायन्ते ?

अननाद् एव प्राणिन: जायन्ते ।
(च) इन्द्रियाणि केन सञ्चााल्यन्ते ?

(ङ) ......................... समस्तानि इन्द्रियाणि सञ्चााल्यन्ते ।
(छछ) शरीरं कुत्र प्रतिष् ठितम् अस्ति ?

(ख) ......................... शरीरं प्रतिष् ठितम् ।
(ज) केन विना स्मृतिशक्तेर्वििकासो न भवति ?

प्राणेन विना शरीरं क्रियाशून्यं ं भवति ।
(झ) भृगु: तपसा केषां महत्वं ज्ातवान् ?

भवान् तपसा प्राणतत्वस्य महत्वं ज्ातवान् ।
103 अननाद् आननदं प्रति ६. एतानि पदानि लट्-लकार्य त्रिषु पुरुषेषु रूपाणि पठत लिखत चच — लभते, जायते, भाषते, विद्यते, मोदते, सेवते, सहते, शोभते, यतते, वर्धते, मन्यते, द्ोतते, रोचते, कम्पते, याचते, सहते, स्पर्धते, लज्जते, क्षीयते

प्रदत्तनिर्देशानुसारं पाठस्य मूलपदानि प्रयुज्य क्रमबद्धं पूर्णं च उत्तरं लिखनीयम्।
२. .................... .................... .................... ८. एतानि क्रियापदानि लोट्-लकारे त्रिषु पुरुषेषु पठत लिखत च — लभताम्, सेवताम्, जयताम्, भाषताम्, विद्यताम्, सहताम्, यतताम्, याचताम्, स्पर्धताम्, लज्जताम्, कुरुताम् कर्तृपदानुसारंं लोट्-लकारेण क्रियापदंं परिवर्तयत — लट्-लकार: लोट्-लकार: उदाहरणम् — स: अननं सदा भवान् सदा अननम् ईश्वरबुद्ध्याा ईश्वरबुद्ध्या ा सेवते । सेवताम् । मोदताम् वर्धताम्

प्रदत्तनिर्देशानुसारं पाठस्य मूलपदानि प्रयुज्य क्रमबद्धं पूर्णं च उत्तरं लिखनीयम्।
(क) बालक: अननस्य निनदां भवान् ................................. न कुरुते । ..........................................

प्रदत्तनिर्देशानुसारं पाठस्य मूलपदानि प्रयुज्य क्रमबद्धं पूर्णं च उत्तरं लिखनीयम्।
105 अननाद् आननदं प्रति अधोलिखित ानि वाक्यानि उच्चैचै: पठत अवगच्छत चच — कर्तृवाचयम् कर्मवाचयम् • राम: पाठं पठति । रामेण पाठ: पठ्यते । • छछात्रा: विद्ालयं गच्छन्ति । छछात्रै: विद्ालय: गम्यते । • बालिका: गीतं गायन्ति । बालिकाभि: गीतं गीयते । • छछात्र: श्लोलोकान् लिखति । छछात्रेण श्लोलोका: लिख्यन्ते । • माता पुत्रौ पश्यति । मात्रा पुत्रौ ौ दृश्येेते । • मन: सर्वाणि इन्द्रियाणि मनसा सर्वाणि इन्द्रियाणि सञ्चाालयति । सञ्चााल्यन्ते । • ब्रह्मज्ानाय तवं स्वयमेव ब्रह्मज्ानाय त्वया स्वयमेव अनवेषणं कुरु । अनवेषणं क्रियताम् । • त्वं यतनम् अभ्याासं त्वया यतन:, अभ्याासश्च

प्रदत्तनिर्देशानुसारं पाठस्य मूलपदानि प्रयुज्य क्रमबद्धं पूर्णं च उत्तरं लिखनीयम्।
२. एतेषु वाक्येषु निहितानि क्रियापदानि उच्चैचै: पठत— एकवचनरूपाणि बहुवचनरूपाणि

प्रदत्तनिर्देशानुसारं पाठस्य मूलपदानि प्रयुज्य क्रमबद्धं पूर्णं च उत्तरं लिखनीयम्।
७. भिक्ुक: धनं याचते भिक्ुका: धनं याचनते ८. छछात्र: गृहकार्यं ं कुरुते छछात्रा: गृहकार्यं ं कुर्वते

प्रदत्तनिर्देशानुसारं पाठस्य मूलपदानि प्रयुज्य क्रमबद्धं पूर्णं च उत्तरं लिखनीयम्।
८. यन्मनसा धयायति तद् वाचचा वदति यद् वाचचा वदति तत् कर्मणा करोति यत् कर्मणा करोति तदभिसमपद्यते । (शतपथब्राब्राह्मणम्)

प्रदत्तनिर्देशानुसारं पाठस्य मूलपदानि प्रयुज्य क्रमबद्धं पूर्णं च उत्तरं लिखनीयम्।
३. पाठे आगतानि क्रियापदानि चित्वा विंशतिवाक्यानि रचयत । ४. अननरक्षणाय भवता के उपाया: क्रियनते इति वर्णयत ।

प्रश्ने निर्दिष्टसङ्ख्यानुसारं सरलानि शुद्धानि च वाक्यानि रचनीयानि; प्रत्येकस्मिन् वाक्ये कर्तृ-क्रिया-वचनसामञ्जस्यं रक्षणीयम्।
५. मनस: कार्यं ं दशसु वाक्येेषु निरूपयत । ६. केषाञ्चन त्रयाणाम् आतमनेपदिधातूनां लटट्-लोटट्लकारयोः त्रिषु पुरुषेषु रूपाणि समरत लिखत

प्रश्ने निर्दिष्टसङ्ख्यानुसारं सरलानि शुद्धानि च वाक्यानि रचनीयानि; प्रत्येकस्मिन् वाक्ये कर्तृ-क्रिया-वचनसामञ्जस्यं रक्षणीयम्।
७. असमाकं जीवने प्रत्येेकं कोषस्य विकासाय किं किं कर्तुं ं शक्यते इत्युपरि चर्चां ं कुरुत । एतानि उपनिषद्वचनानि उच्चैचै: पठन्तुु ्मरन्तुु

निर्दिष्टविषये पाठाधारितान् मुख्यबिन्दून् सङ्गृह्य प्रस्तावना-मुख्यविचार-उपसंहारक्रमेण प्रस्तुतीकरणं करणीयम्।