NCERT Solutions
Class 12 • Maths • Miscellaneous Ex2. Find the value of $\tan^{-1}(\tan \frac{7\pi}{6})$
1. $\cos^{-1}(\cos \frac{13\pi}{6})$
Range of principal value of $\cos^{-1}$ is $[0, \pi]$.
$\frac{13\pi}{6} = 2\pi + \frac{\pi}{6}$. It is not in range.
$$ \cos \frac{13\pi}{6} = \cos(2\pi + \frac{\pi}{6}) = \cos \frac{\pi}{6} $$ $$ \cos^{-1}(\cos \frac{\pi}{6}) = \frac{\pi}{6} $$2. $\tan^{-1}(\tan \frac{7\pi}{6})$
Range of principal value of $\tan^{-1}$ is $(-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2})$.
$$ \tan \frac{7\pi}{6} = \tan(\pi + \frac{\pi}{6}) = \tan \frac{\pi}{6} $$ $$ \tan^{-1}(\tan \frac{\pi}{6}) = \frac{\pi}{6} $$Let $\sin^{-1}\frac{3}{5} = \theta \implies \sin\theta = \frac{3}{5}$.
Then $\cos\theta = \sqrt{1 – (\frac{3}{5})^2} = \frac{4}{5}$, so $\tan\theta = \frac{3}{4}$.
Thus, $\theta = \tan^{-1}\frac{3}{4}$.
LHS $= 2\tan^{-1}\frac{3}{4}$
Using $2\tan^{-1}x = \tan^{-1}\frac{2x}{1-x^2}$:
$$ = \tan^{-1} \left( \frac{2 \times \frac{3}{4}}{1 – (\frac{3}{4})^2} \right) = \tan^{-1} \left( \frac{3/2}{1 – 9/16} \right) $$ $$ = \tan^{-1} \left( \frac{3/2}{7/16} \right) = \tan^{-1} \left( \frac{3}{2} \times \frac{16}{7} \right) = \tan^{-1} \frac{24}{7} $$Convert both to $\tan^{-1}$:
- $\sin^{-1}\frac{8}{17} \to \tan^{-1}\frac{8}{15}$ (since $\sqrt{17^2-8^2}=15$)
- $\sin^{-1}\frac{3}{5} \to \tan^{-1}\frac{3}{4}$ (since $\sqrt{5^2-3^2}=4$)
LHS $= \tan^{-1}\frac{8}{15} + \tan^{-1}\frac{3}{4}$
$$ = \tan^{-1} \left( \frac{\frac{8}{15} + \frac{3}{4}}{1 – \frac{8}{15}\cdot\frac{3}{4}} \right) $$ $$ = \tan^{-1} \left( \frac{\frac{32+45}{60}}{\frac{60-24}{60}} \right) = \tan^{-1} \frac{77}{36} $$Group terms: $(\tan^{-1}\frac{1}{5} + \tan^{-1}\frac{1}{7}) + (\tan^{-1}\frac{1}{3} + \tan^{-1}\frac{1}{8})$
First part: $\tan^{-1} \frac{\frac{1}{5}+\frac{1}{7}}{1-\frac{1}{35}} = \tan^{-1} \frac{12/35}{34/35} = \tan^{-1} \frac{6}{17}$
Second part: $\tan^{-1} \frac{\frac{1}{3}+\frac{1}{8}}{1-\frac{1}{24}} = \tan^{-1} \frac{11/24}{23/24} = \tan^{-1} \frac{11}{23}$
Now add results: $\tan^{-1}\frac{6}{17} + \tan^{-1}\frac{11}{23}$
$$ = \tan^{-1} \frac{\frac{6}{17}+\frac{11}{23}}{1-\frac{6}{17}\cdot\frac{11}{23}} = \tan^{-1} \frac{138+187}{391-66} = \tan^{-1} \frac{325}{325} $$ $$ = \tan^{-1}(1) = \frac{\pi}{4} $$Let $\sqrt{x} = \tan\theta \implies x = \tan^2\theta$. So $\theta = \tan^{-1}\sqrt{x}$.
RHS $= \frac{1}{2}\cos^{-1}\left(\frac{1-\tan^2\theta}{1+\tan^2\theta}\right)$
We know $\cos 2\theta = \frac{1-\tan^2\theta}{1+\tan^2\theta}$.
$$ = \frac{1}{2}\cos^{-1}(\cos 2\theta) $$ $$ = \frac{1}{2}(2\theta) = \theta $$ $$ = \tan^{-1}\sqrt{x} = \text{LHS} $$We use identities:
- $1+\sin x = (\cos\frac{x}{2} + \sin\frac{x}{2})^2$
- $1-\sin x = (\cos\frac{x}{2} – \sin\frac{x}{2})^2$
So, $\sqrt{1+\sin x} = \cos\frac{x}{2} + \sin\frac{x}{2}$ and $\sqrt{1-\sin x} = \cos\frac{x}{2} – \sin\frac{x}{2}$.
Numerator: $(\cos\frac{x}{2} + \sin\frac{x}{2}) + (\cos\frac{x}{2} – \sin\frac{x}{2}) = 2\cos\frac{x}{2}$
Denominator: $(\cos\frac{x}{2} + \sin\frac{x}{2}) – (\cos\frac{x}{2} – \sin\frac{x}{2}) = 2\sin\frac{x}{2}$
$$ \cot^{-1} \left( \frac{2\cos\frac{x}{2}}{2\sin\frac{x}{2}} \right) = \cot^{-1}(\cot\frac{x}{2}) = \frac{x}{2} $$LHS $= \frac{9}{4} (\frac{\pi}{2} – \sin^{-1}\frac{1}{3})$
Using $\sin^{-1}x + \cos^{-1}x = \frac{\pi}{2}$, we get $\frac{\pi}{2} – \sin^{-1}\frac{1}{3} = \cos^{-1}\frac{1}{3}$.
So LHS $= \frac{9}{4} \cos^{-1}\frac{1}{3}$.
Convert $\cos^{-1}\frac{1}{3}$ to sine:
Let $\cos^{-1}\frac{1}{3} = \theta \implies \cos\theta = \frac{1}{3}$.
$\sin\theta = \sqrt{1 – (1/3)^2} = \sqrt{8/9} = \frac{2\sqrt{2}}{3}$.
So LHS $= \frac{9}{4} \sin^{-1}\frac{2\sqrt{2}}{3} = \text{RHS}$.
14. Solve $\tan^{-1}\frac{1-x}{1+x} = \frac{1}{2}\tan^{-1}x$
13. Solution:
LHS $= \tan^{-1}\frac{2\cos x}{1-\cos^2 x} = \tan^{-1}\frac{2\cos x}{\sin^2 x}$.
So, $\frac{2\cos x}{\sin^2 x} = 2\text{cosec } x = \frac{2}{\sin x}$.
$\frac{\cos x}{\sin x} = 1 \implies \cot x = 1 \implies x = \frac{\pi}{4}$.
14. Solution:
LHS $= \tan^{-1}1 – \tan^{-1}x = \frac{\pi}{4} – \tan^{-1}x$.
Equation: $\frac{\pi}{4} – \tan^{-1}x = \frac{1}{2}\tan^{-1}x$.
$\frac{3}{2}\tan^{-1}x = \frac{\pi}{4} \implies \tan^{-1}x = \frac{\pi}{6}$.
$x = \tan\frac{\pi}{6} = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
16. $\sin^{-1}(1-x) – 2\sin^{-1}x = \frac{\pi}{2}$, find x?
15. Let $\tan^{-1}x = \theta \implies \tan\theta = \frac{x}{1}$.
Hypotenuse $= \sqrt{1+x^2}$. So $\sin\theta = \frac{x}{\sqrt{1+x^2}}$.
Answer: (D) $\frac{x}{\sqrt{1+x^2}}$
16. Put values from options.
If $x=0$: $\sin^{-1}(1) – 0 = \frac{\pi}{2}$. Correct.
If $x=\frac{1}{2}$: $\sin^{-1}(\frac{1}{2}) – 2\sin^{-1}(\frac{1}{2}) = \frac{\pi}{6} – \frac{\pi}{3} \ne \frac{\pi}{2}$.
Answer: (C) 0